Polska

Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: inne znaczenia.
Rzeczpospolita Polska
Flaga Polski
Godło Polski
Flaga Polski Godło Polski
Hymn:
Mazurek Dąbrowskiego
Położenie Polski
Konstytucja Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997
Język urzędowy polski[a]
Stolica Warszawa
Ustrój polityczny demokratyczny
Typ państwa republika parlamentarna
Głowa państwa prezydent RP Andrzej Duda
Marszałek Sejmu
Marszałek Senatu
Elżbieta Witek
Tomasz Grodzki
Szef rządu prezes Rady Ministrów Mateusz Morawiecki
Wicepremierzy Piotr Gliński
Jacek Sasin
Jadwiga Emilewicz
Powierzchnia
 • całkowita
69. na świecie
312 696[b][1][2] km²
Liczba ludności (30.06.2019)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
 • narody i grupy etniczne
36. na świecie
38 386 000[3]
123[4] osób/km²
Polacy: 97,1%[c]
Ślązacy[d]: 2,2%[c]
PKB (2019)
 • całkowite 
 • na osobę

593,2 mld[5] USD
15 629[5] USD
PKB (PSN) (2019)
 • całkowite 
 • na osobę

1281,0 mld[5] dolarów międzynar.
33 747[5] dolarów międzynar.
Jednostka monetarna złoty (zł, PLN)
Religia dominująca katolicyzm (91,9%)[6]
Strefa czasowa UTC +1 – zima
UTC +2 – lato
Kod ISO 3166 PL
Domena internetowa .pl
Kod samochodowy PL
Kod samolotowy SN i SP
Kod telefoniczny +48
Mapa Polski
Mapa administracyjna Polski

Polska, Rzeczpospolita Polska (RP) – państwo unitarne w Europie Środkowej, położone między Morzem Bałtyckim na północy a Sudetami i Karpatami na południu, w przeważającej części w dorzeczu WisłyOdry. Od północy Polska graniczy z Rosją (z jej obwodem kaliningradzkim) i Litwą, od wschodu z Białorusią i Ukrainą, od południa ze Słowacją i Czechami, od zachodu z Niemcami. Większość północnej granicy Polski wyznacza wybrzeże Morza Bałtyckiego. Polska Wyłączna Strefa Ekonomiczna na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji. Granice z Ukrainą, Białorusią i Rosją stanowią równocześnie granicę zewnętrzną Unii Europejskiej i strefy Schengen.

Powierzchnia administracyjna Polski wynosi 312 696 km²[b][1], co daje jej 69. miejsce na świecie[e][7] i 9. w Europie. Zamieszkana przez 38,413 miliona ludzi (2018), zajmuje pod względem liczby ludności 38. miejsce na świecie[8], a 5. w Unii Europejskiej. Polska podzielona jest na 16 województw. Jej największym miastem i jednocześnie stolicą jest Warszawa. Inne metropolie to Kraków, Łódź, Wrocław, Poznań, Gdańsk, Szczecin. Największą polską aglomeracją policentryczną jest konurbacja górnośląska. Polska jest krajem jednolitym etnicznie – 97% ludności deklaruje narodowość polską.

Pierwszą historycznie potwierdzoną datą opisującą dzieje Polski jest rok 966, gdy książę Mieszko I, władca obszarów mieszczących się współcześnie w większości w granicach Polski, przyjął chrzest. W 1025 powstało Królestwo Polskie, którego pierwszym królem był syn Mieszka I, Bolesław I Chrobry. W 1385 Polska zawarła porozumienie z Wielkim Księstwem Litewskim, podpisując akt unii w Krewie; związek ten zacieśniła unia lubelska z 1569, w wyniku czego powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów, jedno z największych i najludniejszych państw na mapie szesnasto- i siedemnastowiecznej Europy[9][10], które w latach 1618–1621, po rozejmie w Dywilinie, miało powierzchnię około 1 mln km². Jej ustrój wewnętrzny określany jest jako demokracja szlachecka, zaś monarchę wybierano w systemie tak zwanej wolnej elekcji. Rzeczpospolita przestała istnieć w wyniku III rozbioru, w 1795, kiedy to jej terytorium podzielone zostało między Prusy, Rosję i Austrię.

Po 123 latach, pod koniec I wojny światowej, w 1918, Polska odzyskała niepodległość (odrodzona wówczas państwowość nazywana jest II Rzecząpospolitą). 1 września 1939 atakiem Niemiec na Polskę rozpoczęła się II wojna światowa, zaś 17 września 1939 nastąpiła agresja ZSRR; wobec tego w październiku 1939 całe terytorium kraju znalazło się pod okupacją niemiecką i sowiecką. W wyniku II wojny światowej życie straciło ponad sześć milionów obywateli Polski[11][12]. Konferencja jałtańska w lutym 1945 umieściła Polskę w strefie wpływów ZSRR. W lipcu 1945 postanowieniami konferencji poczdamskiej granice Polski przesunięto na zachód (między linię Odry i Nysy Łużyckiej a linię Curzona), przyłączając tzw. Ziemie Odzyskane w miejsce Kresów Wschodnich. Polska Rzeczpospolita Ludowa (nazwa państwa przyjęta w 1952) była państwem satelickim ZSRR w formule tzw. demokracji ludowej. Rządy w systemie monopartyjnym sprawowała komunistyczna Polska Partia Robotnicza, a następnie Polska Zjednoczona Partia Robotnicza (przy formalnym istnieniu ugrupowań satelitarnych). W okresie zimnej wojny PRL należała do Układu Warszawskiego, stanowiła zatem część tzw. bloku wschodniego.

Po przemianach politycznych zapoczątkowanych w konsekwencji Okrągłego Stołu i częściowo demokratycznych wyborów parlamentarnych w czerwcu 1989 został powołany pierwszy rząd z premierem spoza partii komunistycznej. Po jesieni ludów Polska zmodyfikowała konstytucję, zmieniając 31 grudnia 1989 nazwę państwa na Rzeczpospolita Polska i stając się krajem demokratycznym.

Mimo olbrzymich strat w ludziach oraz znacznego zniszczenia kraju w wyniku II wojny światowej w Polsce udało się zachować wiele bogactwa kulturowego. Znajduje się tu 16 miejsc wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO, 54 pomniki historii oraz duża liczba zarejestrowanych zabytków.

Od początku transformacji ustrojowej w gospodarkę rynkową, Polska utrzymuje bardzo wysoki wskaźnik rozwoju społecznego (HDI). W kraju stopniowo zwiększa się wolność ekonomiczna[13]. Polska jest demokratycznym państwem z rozwiniętą, wysokodochodową gospodarką i wysokim wskaźnikiem jakości życia[14][15]; większość Polaków (57%) pracuje w sektorze usług. Ponadto rocznie Polskę odwiedza około 17,5 miliona turystów (2016), co czyni ją jednym z najczęściej odwiedzanych krajów świata[16]. Polska jest siódmą co do wielkości gospodarką w Unii Europejskiej[17] i jedną z najszybciej rozwijających się gospodarek europejskich[18]. W badaniu wskaźnika demokracji, przeprowadzanym przez zespół związany z tygodnikiem The Economist, Polska zajęła w 2019 roku 57. miejsce, a demokracja kraju jest od roku 2006 określana jako wadliwa[19]. Według wskaźnika Global Peace Index z 2017 roku Polska zajmuje 33. miejsce na świecie (22. w Europie) pod względem poziomu bezpieczeństwa, natomiast wg raportu firmy Underwriters Laboratories z 2018 roku, Polska pod względem bezpieczeństwa zajmuje miejsce 35. (27. w Europie)[20][21]. Wskaźnik wolności prasy klasyfikuje Polskę na 62. pozycji w świecie w 2020 roku (wolność prasy gwarantuje Art. 14 Konstytucji)[22].

Polska należy m.in. do UE, ONZ, NATO, OBWE, WTO, OECD i Rady Europy, zaś Warszawa stanowi siedzibę Frontexu.


Błąd w przypisach: Istnieje znacznik <ref> dla grupy o nazwie „uwaga”, ale nie odnaleziono odpowiedniego znacznika <references group="uwaga"/>
BŁĄD PRZYPISÓW
  1. a b Powierzchnia i ludność w przekroju terytorialnym w 2011 r., „{{{czasopismo}}}”, Departament Metodologii, Standardów i Rejestrów, GUS, 2018, s. 17 [dostęp 2019-02-11].czasopismo
  2. Halina (red.) Dmochowska. Warunki naturalne i ochrona środowiska. „Mały Rocznik Statystyczny Polski 2015”, s. 17–18, 2011-07-21. Warszawa: Główny Urząd Statystyczny. ISSN 1640-3630. [dostęp 2015-07-19]. 
  3. Główny Urząd Statystyczny. Ludność. Stan i struktura oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2019 r. Stan w dniu 30 VI [1].
  4. Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej 2019, Warszawa: Główny Urząd Statystyczny, 2019, s. 41, ISSN 1506-0632 (pol.).
  5. a b c d Szacowane wielkości dotyczące PKB Międzynarodowego Funduszu Walutowego za rok 2019:https://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2019/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=27&pr.y=14&sy=2017&ey=2024&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=.&br=1&c=964&s=NGDPD%2CPPPGDP%2CNGDPDPC%2CPPPPC&grp=0&a=.
  6. Raport GUS z grudnia 2018 r. „Życie religijne w Polsce. Wyniki badania spójności społecznej”. Życie religijne w Polsce. Wyniki badania spójności społecznej 2018. Główny Urząd Statystyczny, 2018-12-18. [dostęp 2019-04-11].
  7. Country comparison: Area (ang.). W: The World Factbook [on-line]. Central Intelligence Agency. [dostęp 2017-11-29].
  8. https://www.worldometers.info/world-population/poland-population/.
  9. Norman Davies, Europe: A History, Pimlico 1997, p. 554: Poland-Lithuania was another country which experienced its ‘Golden Age’ during the sixteenth and early seventeenth centuries. The realm of the last Jagiellons was absolutely the largest state in Europe.
  10. Piotr Stefan Wandycz: The price of freedom: a history of East Central Europe from the Middle Ages to the present. Psychology Press, 2001, s. 66. ISBN 978-0-415-25491-5. (ang.)
  11. Project in Posterum, Poland World War II casualties. Retrieved 20 September 2013.
  12. Tomasz Szarota & Wojciech Materski, Polska 1939–1945. Straty osobowe i ofiary represji pod dwiema okupacjami, Warsaw, IPN 2009, ​ISBN 978-83-7629-067-6​ (Introduction online.).
  13. Hong Kong Declines, but Remains the World’s Freest Economy, 2015 Index of Economic Freedom Shows (ang.). 27 stycznia 2015. [zarchiwizowane z tego adresu].
  14. SPI PROGRESS INDEX 2015 (ang.).
  15. Numbeo Quality of Life Index 2015 Mid Year.
  16. Cudzoziemcy w Polsce. 2017.
  17. GDP and main components (output, expenditure and income) (ang.). Eurostat. [dostęp 2019-09-02].
  18. Joe Myers: Europe’s 10 fastest growing economies (ang.). World Economic Forum, 18 lutego 2016. [dostęp 13 września 2016].
  19. Democracy Index 2019 A year of democratic setbacks and popular protest (ang.). The Economist. [dostęp 2020-05-03].
  20. Global Peace Index 2017. Sydney: Institute for Economics and Peace, 2017, s. 10, 15. ISBN 978-0-648-06441-1. (ang.)
  21. Poland (ang.). UL Safety Index.
  22. Poland (ang.). Reporters Without Borders. [dostęp 2020-04-21].

From Wikipedia, the free encyclopedia · View on Wikipedia

Powered by Karmy dla zwierząt